Muzyka w boxach (4): Wielkie nagrania Birgit Nilsson.

 

Oto kolejna płytowa gratka dla wielbicieli opery, o której mam przyjemność wspomnieć, choć obawiam się, że w odróżnieniu od kompletu dzieł scenicznych Bedřicha Smetany wydanych przez Supraphon, niniejszy box może być już bardzo trudno dostępny w sprzedaży, a jeśli już to tylko na rynku wtórnym, i to za niemałą cenę. Potwierdzam to na własnym przykładzie – niedawno udało mi się go kupić i muszę szczerze wyznać, że była to jedna z moich najlepszych transakcji na znanym portalu aukcyjnym, udało mi się „upolować” bodajże jedyną i ostatnią dostępną sztukę. Mam się naprawdę z czego cieszyć nie tylko jako miłośnik muzycznego teatru, ale przede wszystkim z faktu, że jestem miłośnikiem Birgit Nilsson (1918-2005), jednej z najwybitniejszych śpiewaczek XX wieku, prawdziwej legendy opery, artystki podziwianej przede wszystkim z wybitnych kreacji w dziełach Ryszarda Wagnera i Ryszarda Straussa.

Przedstawiam zakupiony na własną rękę imponujący i pięknie wydany box, zatytułowany krótko i zwięźle: Birgit Nilsson. The Great Live Recordings, opublikowany przez wytwórnię Sony Classical w roku 2018, w 100. rocznicę urodzin wybitnej śpiewaczki. Stanowi cenne uzupełnienie oficjalnego, wielkiego zestawu, wydanego przez firmę Decca, w barwach której ukazywały się w większości rejestracje studyjne oper oraz wokalnych recitali. Posiadacze tego ostatniego mają się z czego cieszyć, ale nabywcy prezentowanego przeze mnie przedsięwzięcia również mogą zaliczyć się do szczęściarzy, ponieważ sam album został przygotowany z najwyższą starannością, o czym za chwilę, a poza tym zawiera cenne i ciekawe zapisy występów „na żywo”, które były do tej pory trudno lub w ogóle niedostępne. Całość zawiera aż 12 kompletnych oper oraz dwa krążki z kompilacjami pochodzącymi z różnych koncertów. Ich zawartość przedstawia się następująco i została ułożona wg dat powstania poszczególnych nagrań:

CD 1. Béla Bartók – Zamek Sinobrodego. Zapis żywego wykonania z listopada 1953 roku, pochodzącego z archiwów Radia Szwedzkiego. Birgit Nilsson w roli Judyty, jako Sinobrody – Berhard Sönnerstedt. Dyryguje wielki węgierski dyrygent Ferencs Fricsay (w jego dyskografii można znaleźć nagranie tej opery, zrealizowane dla wytwórni Deutsche Grammophon).

CD 2-4. Ryszard Wagner – Lohengrin. Zapis z Festiwalu w Bayreuth z sierpnia 1954 roku. Chórem i Orkiestrą dyrygował Eugen Jochum (warto wspomnieć, że też pozostawił nagranie tego dzieła, wydane przez Deutsche Grammophon rok wcześniej). Artystce towarzyszyli m.in. Wolfgang Windgassen w partii tytułowej oraz Astrid Varnay jako Otruda.

CD 5-7. Ryszard Wagner – Tristan i Izolda (1). Bardzo ciekawe i ważne w fonografii nagranie, zarejestrowane ponownie na Festiwalu w Bayreuth w sierpniu 1957 roku. Za pulpitem dyrygenckim Wolfgang Sawallisch, obok Birgit Nilsson wystąpili m.in. Wolfgang Windgassen jako Tristan, Arnold van Mill jako król Marek, Hans Hotter w partii Gornewala i Grace Hoffmann jako Brangena.

CD 8. Ryszard Wagner. Zapis wykonań fragmentów dwóch części Pierścienia Nibelunga w postaci miłosnego duetu z 3. sceny 1. aktu Walkirii (1957 r.) oraz zakończenia 3. aktu Zygfryda (1967 r.). Artystce towarzyszą odpowiednio Ramón Vinay oraz Wolfgang Windgassen. Prowadzą je wybitni kapelmistrzowie: Hans Knappertsbusch oraz Ottmar Suitner. Oba nagrania pochodzą z Festiwalu w Bayreuth.

CD 9-10. Giacomo Puccini – Turandot. Najbardziej „żywe” wykonanie, jakie można sobie wyobrazić – pochodzące z radiowej transmisji w nowojorskiej Metropolitan Opera z marca 1961 roku. Sensacyjny dyrygencki debiut w tym miejscu 78-letniego Leopolda Stokowskiego, Birgit Nilsson w jednej ze swych popisowych ról, a oprócz niej Franco Corelli jako Kalaf i znakomita Anna Moffo w roli nieszczęsnej Liu. Ta rejestracja pojawia się w różnych edycjach dostępnych na rynku.

CD 11-12. Ryszard Strauss – Salome. Pozostajemy w Nowym Jorku w MET, gdzie w 1965 roku Birgit Nilsson zaśpiewała tytułową rolę w towarzystwie Karla Liebla (Herod), Irene Dallis (Herodiada), Waltera Cassela (Jochanaan) czy George'a Shirleya (Narraboth). Dyrygował Karl Böhm.

CD 13-14. Ryszard Strauss – Elektra (1). Kolejna ulubiona partia Birgit Nilsson, którą w bliskim odstępie czasowym zarejestrowała, znakomicie zresztą, w studiu we współpracy z sir Georgiem Soltim. Oto zapis gościnnego koncertu w Operze w Montrealu w września 1967 roku. Występują tu m.in. Regina Resnik jako Klitajmestra, Leonie Rysanek jako Chrysotemis i Fritz Uhl w partii Ajgistosa. Chórem i Orkiestrą Wiedeńskiej Opery dyryguje Karl Böhm.

CD 15-17. Ryszard Wagner – Tristan i Izolda (2). Ci sami muzycy z chóru i orkiestry towarzyszą Birgit Nilsson jako Izoldzie, co miało miejsce w grudniu 1967 roku w Wiedeńskiej Staatsoper. Tristana śpiewał Jess Thomas, króla Marka – Martti Talvela. Całość prowadzi ponownie Karl Böhm.

CD 18-20. Ryszard Wagner – Walkiria. Jedna z największych atrakcji tego zestawu, świadectwo dość burzliwego artystycznego związku śpiewaczki, legendarnej odtwórczyni ról kompozytora oraz jednego z największych dyrygentów XX wieku, specjalizującego się w tym repertuarze, którzy jednak nie pozostawili żadnego wspólnego nagrania studyjnego. Oto zapis z nowojorskiej MET, do której na krótko zawitał sam Herbert von Karajan, z marca 1969 roku. Maestro był w tym czasie pochłonięty nagrywaniem całego Pierścienia Nibelunga dla wytwórni DG i poza jednorazowym „incydentem” w USA, skupił się na inscenizacjach w Salzburgu i sesjach w Berlinie. Pozostał niezmiernie ciekawy dźwiękowy dokument niełatwej, ale owocnej współpracy, w którym partię Zygmunda śpiewał Jon Vickers, Zyglindy – Régine Crespin, Hundinga – Martti Talvela, zaś Wotana – Theo Adam. Fascynujące!

CD 21-22. Ludwig van Beethoven – Fidelio. Oto rejestracja „żywego” koncertowego wykonania, bez dialogów mówionych, mającego miejsce w stolicy Włoch w marcu 1970 roku. Birgitt Nilson jako Leonora to jeden z najwspanialszych rozdziałów śpiewu operowego ubiegłego wieku, doskonale udokumentowanego na kilku nagraniach live oraz w studiu, dla wytwórni Decca, pod batutą Lorina Maazela. Artystce towarzyszy Theo Adam jako Don Pizarro, Franz Crass jako Rocco i Ludovic Spiess w roli Florestana. Chórem i Orkiestrą RAI w Rzymie dyryguje Leonard Bernstein, który dla wytwórni Deutsche Grammophon nagrał studyjną wersję opery w roku 1978.

CD 23-24. Ryszard Strauss – Elektra (2). Zapis radiowej transmisji spektaklu w nowojorskiej MET, z lutego 1971 roku, ponownie z Leonie Rysanek w partii Chrysotemis, ale jako Klitajmestra występuje Jean Madeira, zaś Orestes – Thomas Sterwart, a jako Agejston – Robert Nagy. Chórem i Orkiestrą MET dyryguje Karl Böhm.

CD 25-27. Ryszard Wagner – Tristan i Izolda (3). Zapis jednego wieczorów na Festiwalu Chorégies d'Orange ze słynnego Teatru Antycznego, mającego miejsce w lipcu 1973 roku. Znakomita obsada wokalna: Tristan – Jon Vickers, król Marek – Bengt Rungren, Gornewal – Walter Berry, Brangena – Ruth Hesse. Chórem i Orkiestrą Radia i Telewizji Francuskiej dyryguje Karl Böhm.

CD 28-30. Ryszard Strauss – Kobieta bez cienia. Zapis koncertów w Operze Bawarskiej we wrześniu 1978 roku, jeden z kilku dokumentujących występy Birgit Nilsson w jeden z najtrudniejszych ról w repertuarze (jako Żona), w niełatwym, długim i skomplikowanym utworze. Towarzyszą jej wspaniali śpiewacy: James King (Cesarz), Ingrid Bjoner (Cesarzowa), Astrid Varnay (Mamka), Dietrich Fischer-Dieskau (Mąż). Za pulpitem dyrygenckim jeden z największych specjalistów od muzyki tego kompozytora – Wolfgang Sawallisch.

CD 31. Ryszard Wagner – koncertowe fragmenty Zmierzchu bogów (3. sceny 3. aktu), śpiewane zarówno w przekładzie, po szwedzku (styczeń 1953, z Orkiestrą Filharmoniczną ze Sztokholmu pod batutą Stiga Rybranta), jak i niemieckim oryginale (1973 – z Orkiestrą Symfoniczną z Sydney, którą prowadzi sir Charles Mackerras). Niewątpliwą gratka dla melomanów są najsłynniejsze wyjątki z Tristana i Izoldy: Wstęp do 1. aktu oraz Miłosna śmierć Izoldy, zarejestrowane we wrześniu 1967 roku z Orkiestrą Symfoniczną Radia Szwedzkiego którą dyryguje sam Sergiu Celibidache, geniusz batuty stroniący od nagrywania swych występów. Niniejszy dokument uzupełnia jego dyskografię dostępną na rynku w postaci szeroko zakrojonej edycji wytwórni EMI/Warner Classics.

Podobnie jak w przypadku podobnych projektów, nie obyło się bez konieczności „odkurzenia” materiału, mającego przecież kilkadziesiąt lat. Oryginalny materiał z taśm analogowych przechowywanych w radiowych archiwach został poddany remasteringowi w technologii 24 bit/96 kHz, 24 bit/48 kHz, 24 bit/88.2 kHz i 24 bit/ 192 kHz. W przypadku Elektry (CD 13-14) obiektem masteringu były cyfrowe źródła/pliki pochodzące z prywatnej kolekcji. Efekt końcowy powinien zadowolić nie tylko licznego grona wielbicieli artystki, ale także melomanów ceniących wartościowe kreacje muzyczne z odległej przeszłości, przywracane do życia i świadomości młodszych pokoleń słuchaczy dzięki współczesnym możliwościom techniki. W przypadku opery i wielkich kreacji wokalnych jest to kwestia pierwszej wagi.

Oprócz niezwykle interesującej i wartościowej zawartości czysto muzycznej, prezentowane wydawnictwo imponuje pod względem edytorskim, do którego przyzwyczaiła nas wytwórnia Sony. Podobnie jak w przypadku anonsowanego kilka lat temu zbiory najlepszych nagrań Leontyne Price, i tutaj mamy do czynienia z boksem zawierającym łącznie 14 albumów. Okładka tytułowa zawiera zdjęcia artystki, w środku podana jest lista utworów zawartych na poszczególnych krążkach, tylna zaś podaje szczegółowy spis wykonawców i dane o miejscu oraz dacie powstania nagrania. Wywiera to bardzo dobre wrażenie, warstwa wizualna jest bardzo spójna i atrakcyjna, same zaś płyty dobrze osadzone w tekturowych kartonikach. Wyglądają tak:

Faktografia dotycząca repertuaru i współwykonawców jest też powtórzona w perfekcyjnie wręcz przygotowanej i wydanej 186-stronicowej książeczce, zawierającej streszczenia libretta oper, a także wiele pięknych czarno-białych oraz kolorowych fotografii śpiewaczki, których reprodukcja tutaj bardzo powiększa wartość całej kolekcjonerskiej edycji. Jako ciekawostkę można przytoczyć przykład zdjęcia z nowojorskiej MET, kiedy podczas jednego wieczoru (1959 r.) sopranistce towarzyszyło aż trzech śpiewaków-tenorów, dzielących między sobą partię Tristana w trzech aktach dramatu. Oprócz tego można przeczytać ciekawe teksty o samej Birgit Nilsson, jej długiej i fascynującej karierze, a także szczegółowe i pouczające informacje na temat projektu nagrań „na żywo” z jej udziałem.

Imponujący album, zawierający 31 płyt kompaktowych, wydany przez Sony Classical i przygotowany we współpracy z Fundacją Birgit Nilsson, a także renomowanymi instytucjami po obu stronach oceanu (MET, Wiener Staatsoper, Bayerische Staatsoper, Bayreuther Festspiele, ORF, RAI, ABC Classics, Sveriges Radio) jest publikacją niezwykłą, pięknie wydaną i będącą prawdziwą ozdobą półek z płytami. Dla miłośników niezapomnianej artystki jest wyjątkowo cennym nabytkiem, dzięki czemu po latach od Jej triumfów na największych światowych scenach ożywa na nowo sztuka wokalna najwyższej próby. „Głos, muzykalność, czystość intonacji, słuch absolutny i fotograficzna pamięć, charakter i osobowość” - to wszystko sprawia, że obcowanie ze śpiewem Birgit Nilsson jest niezapomnianym przeżyciem.

Płytomaniak

Birgit Nilsson

The Great Live Recordings

Béla Bartók – Zamek Sinobrodego • Ludwig van Beethoven – Fidelio • Giacomo Puccini – Turandot • Richard Strauss – Elektra; Salome; Kobieta bez cienia • Richard Wagner – Lohengrin; Tristan i Izolda; Walkiria

Birgit Nilsson, sopran • Orkiestra Symfoniczna Radia Szwedzkiego; Orchestra Symfoniczna RAI w Rzymie; Orkiestra Bawarskiej Opery Państwowej; Orkiestra Festiwalu w Bayreuth• Orkiestra Wiedeńskiej Opery Państwowej • Orkiestra Opery Metropolitan w Nowym Jorku • Narodowa Orkiestra Radia i Telewizji Francuskiej; Orkiestra Filharmoniczna w Sztokholmie; Orkiestra Symfoniczna z Sydney •

Karl Böhm; Leonard Bernstein; Sergiu Celbidache; Ferenc Fricsay; Eugen Jochum; Herbert von Karajan; Hans Knappertsbusch; sir Charles Mackkeras; Stig Rybrant, Wolfgang Sawallisch; Leopold Stokowski; Ottmar Suitner – dyrygenci

Sony Classical 88985392322 • w. 2018, n. 1953-1976 • 31 CD

Album pochodzi z własnej kolekcji autora, a jego omówienie ukazuje się bez jakiegkolwiek wsparcia ze strony wytwórni Sony Classical i jej polskiego dystrybutora.